Kumakana

Ang mundo ay patuloy na nagbabago – maraming mga gusali at teknolohiya ang mga nag-uusbungan. Hindi natin maipagkakait na tayo ngayon ay nakatira sa mundo ng makina: mundo kung saan ang mga tao ay unti-unti ng napapalitan ng mga makina para magawa ang isang gawain. Subalit, kasabay ng tila masamang pagbabago sa mundo, ay patuloy naman lumalawak at yumayabong ang mga iba’t ibang wika – kasama na ditto ang wikang Filipino. Maraming mga salita na ang nadadagdag sa diksyunaryo ng Filipino. Tulad na ng chismis, chismoso, at showbis.

Ang mga bagong salita na nadadagdag sa bokabularyo ng Filipino ay kadalasang nagmumula sa mga hiram na salita: Ingles, Nihonggo, Mandarin, at iba pa. Subalit, hindi natin napapansin na ang ilan naman ay nagmula rin sa mga wika ng mga katutubo – hinihiram ang salita at binabago lamang ang baybay. Alinsunod din sa panghihiram ay ang pagbabago ng kahulugan at minsan ay malayo na sa gamit nito.

“Kumakana ka na naman.”

Ang pangungusap na nasaad ay tila isang malabong pahayag. Ngunit para sa iba, madali nila itong naiintindahan at makakasagot pa – at kung minsan ay nagagawa pa nilang magtawanan. Ito ay madalas mong maririnig sa usapan ng mga magkakaibigang nag-aasaran. Sa makatuwid, ito ay salitang balbal.

Ang salitang kumakana ay nagmula sa salitang Cebuano: kana. Sa wika Cebuano, ang salitang kana ay ginagamit bilang isang panghalip na nangangahulugang “iyon”. Ito ay dinuduktungan ng “sila” at “naa” upang baguhin ang kahulugan nito.

Ang salitang sila ay isa ring panghalip na ginagamit para kilalanin ang mga pangngalan sa ikatlong panauhan (e.g. Sila ay namasyal sa Luneta park nakaraang pasko). Ang “kana sila” ay nangangahulugan din ng “iyon” subalit ang tinutukoy dito ay maramihan, sa madaling salita, ito ay katumbas ng pararilang “Ang mga iyon” at sa ingles naman ay “those.”

Sa kabilang banda, ang salitang “naa” ay hindi nanggaling sa wikang Cebuano. Ito lamang ay dinadagdag upang bigyan diin ang isang tiyak na bagay na nais ipahiwatig ng salitang “kana” – kana naa. Ito ay katumbas ng salitang Ingles na “those.”

Ang “kumakana” ay isang salitang balbal na maririnig kadalasan sa isang grupo ng magkakaibigan – bibihira itong marinig sa mga taong nag-uusap ng pormal. Ang salitang ito ay isang pandiwa na ngangahulugan ng isang gawain kung saan ang taong sumasalo ng kilos (receiver of the action) ay may ginawa o ginagawang kilos na hindi tiyak sa mga makakarinig – tanging ang dalawang taong nag-uusap lamang ang magkakaintidihan. Maaari na ang ibigsabihin nito ay bagay na-uuso o kilos na madalas na ginagawa.

Katumbas nito ang isa pang salita na mayroon sa diksunaryo subalit iba ang kahulugan sa isang balbal ng pag-uusap – ito ang salitang “ano.” Ang “ano” ay tumutukoy sa kahit anong bagay na tinatanong ng nagsasalita. Ginagamit ito upang pamalalit sa isang hindi tiyak na bagay– sa ingles, ito ay tinatawag na dummy pronoun: kung saan ang panghalip na ginamit ay hindi pumapalit sa kahit ano mang bagay; ito lamang ay ginamit para masabing mayroong pangngalan sa isang pangungusap (e.g. IT is raining.)

Subalit, sa salitang balbal, ang ano ay tumutukoy sa isang nakatagong kahulugan na kung saan ang mga taong nag-uusap lamang ang nagkakaintindihan (e.g. Nag-ano ka na naman ba sa iyong panliligaw?). Minsan, ginagamit ito kung ang taong nagsasalita ay nakalimutan ang tiyak na salita para sa isang bagay, tulad ng salitang kwan, o hindi kaya ay na-uulol sa pagbabanggit ng salita.

Bagamat, ang dalawang salita ay ginagamit sa magkaibang kahulugan. Ang salitang “kumakana” ay tila nangangahulugan ng may kasamang pang-uuyam o sarcasm samantala naman ang “inaano” ay tila nangangahulugan ng kilos na may kasamang dikit o contact sa isang bagay.

“Inano mo yung ano ni ano?”

Ang nasaad na pangungusap ay tila nakakatawa kung sa unang iisipin. Ito ay isang halimbawa ng epekto ng pabago-bagong kultura ng mga Filipino. Sa ngayon panahon, para sa mga kabataan, ito ay nangangahulugan ng isang bagay na may kasamang malisya. Ang salita ay ginamit ng tatlong bese upang itago ang tunay na kahulugan.

Isa pang gamit ng salitang ito ay nangangahulugan ng umaarya. Ang salitang ito ay alam halos ng lahat. Ito ay nangangahulugan ng “pagpapatuloy ng isang gawain” ngunit hindi ito magagamit sa maramihang salita. Nagagamit lamang ito sa pangunguyam at pangungutya. Halimbawa: ang pangungusap na “Umaarya ka nanaman” ay maaring nangangahulugan ng “‘Nagsisimula’ ka na naman” o “Ayan ka nanaman”. Sa makatuwid, ang salitang pinapalitan nito ay hindi masasabi ng deretso, kadalasan ay ang salita ay nakatago o implied.

“Nakanang! Galing mo, Pare!”

Isa pang porma nito ay ang salitang “nakanang” o “naks.” Ang mga salitang ito ay walang tiyak na kahulugan. Ang mga ito ay isang salita lamang na nagpapakita ng pagkamangha o pang-uuyam ng nagsalita.

Kumakana – salitang alam ng lahat, salitang maririnig kahit saan. Salitang ginagamit ng mga magkakaibigan o tinatawag na “inside joke.” Sa panahon ngayon, ang salitang ito ay nagagamit lamang bilang isang panghalip sa isang tiyak na kilos o galaw. Nakanang, naks, sumis-sige, at umaarya ay ilan lamang sa mga salitang may halos kasingkahulugan. Ito ay kadalasang nagagamit sa pang-uuyam o pang-aasar.
.

About Rex Tan

Electronics and Communications Engineer

Posted on October 25, 2011, in Society and tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: